शेयर बजारमा धेरै लगानीकर्ताको चासो हुने विषय हो—“खेलाडीले कुन शेयर उठाइरहेका छन् ?” कुनै शेयर अचानक बढ्न थालेपछि, कारोबार रकम अस्वाभाविक रूपमा बढेपछि वा बजारमा त्यसको चर्चा बढेपछि धेरैलाई लाग्छ, “यो शेयरमा ठूला लगानीकर्ता छिरेका छन् कि ?” तर सत्य के हो भने बाहिरबाट हेरेर कुनै पनि शेयरमा खेलाडीले निश्चित रूपमा शेयर उठाइरहेका छन् भनेर १०० प्रतिशत प्रमाणित गर्न सजिलो हुँदैन। बजारमा देखिने मूल्य, कारोबार रकम, फ्लोरसिट र माग–आपूर्तिका आधारमा केवल सम्भावना अनुमान गर्न सकिन्छ।

सबैभन्दा पहिले “शेयर उठाउनु” भनेको के हो बुझ्नुपर्छ। बजार भाषामा ठूला लगानीकर्ताले विस्तारै धेरै कित्ता शेयर किन्न थालेको अवस्थालाई शेयर उठाइरहेको भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा उनीहरू प्रायः एकैचोटि धेरै मूल्य बढाएर किन्दैनन्। बरु मूल्यलाई धेरै नउफ्राई, सानो–सानो उतारचढावमा, बजारमा आउने बिक्रीलाई विस्तारै absorb गर्दै शेयर जम्मा गर्न खोज्छन्। यसलाई accumulation को अवस्था पनि भन्न सकिन्छ।

तल दिएका विभिन्न अवस्था हेरेर खेलाडी लागेको शेयर चिन्न सकिन्छ।

मूल्य धेरै नबढी कारोबार रकम बढ्नु
यदि कुनै शेयर लामो समयदेखि स्थिर वा सानो दायरामा चलिरहेको छ, तर त्यसमा दैनिक कारोबार रकम विस्तारै बढ्दैछ भने त्यहाँ संकलन भइरहेको हुन सक्छ। किनकि ठूला लगानीकर्ता धेरै हल्ला नगरी सस्तो वा स्थिर मूल्यमा शेयर जम्मा गर्न चाहन्छन्। तर यो संकेत मात्र हो, निश्चित प्रमाण होइन।

 घट्दा धेरै नघट्ने, बढ्दा विस्तारै बलियो हुने
कुनै शेयरमा बजार कमजोर हुँदा पनि मूल्य धेरै नघट्ने, सानो गिरावटपछि छिट्टै खरिदकर्ता आउने र विस्तारै माथि जान खोज्ने प्रवृत्ति देखियो भने त्यसमा माग बलियो भएको बुझ्न सकिन्छ। यस्तो माग सामान्य लगानीकर्ताबाट मात्र आएको हो कि ठूला लगानीकर्ताबाट, त्यो स्पष्ट भन्न सकिँदैन। तर शेयरमा buying support छ भन्ने संकेत भने दिन्छ।

भोलुमको व्यवहार
यदि शेयर बढ्दा कारोबार रकम राम्रो देखिन्छ तर घट्दा कारोबार रकम कम हुन्छ भने धेरै लगानीकर्ता बेच्न इच्छुक छैनन् भन्ने बुझ्न सकिन्छ। यस्तो अवस्थामा ठूला खरिदकर्ताले विस्तारै शेयर उठाइरहेको सम्भावना हुन सक्छ। तर यसको उल्टो, शेयर धेरै बढेपछि अत्यधिक भोलुम आउन थाल्यो भने त्यहाँ उठाइरहेको होइन, नाफा बुक गरेर बेचिरहेको अवस्था पनि हुन सक्छ।

फ्लोरसिटमा दोहोरिने खरिद
कुनै शेयरमा केही ब्रोकरबाट लगातार ठूलो परिमाणमा खरिद भइरहेको देखिन्छ भने लगानीकर्ताले त्यसलाई संकेतका रूपमा हेर्छन्। तर फ्लोरसिटको व्याख्या गर्दा धेरै सावधानी चाहिन्छ। एउटै ब्रोकरबाट हजारौँ ग्राहकले कारोबार गर्न सक्छन्। त्यसैले “फलानो ब्रोकरले किन्यो, त्यसैले खेलाडीले उठाउँदैछ” भनेर निष्कर्ष निकाल्नु गलत हुन सक्छ। फ्लोरसिटलाई सहायक संकेतका रूपमा मात्रै प्रयोग गर्नुपर्छ।

हल्ला आउनुअघि नै कारोबार बढ्नु
कुनै शेयरमा ठूलो समाचार, लाभांश, हकप्रद, मर्जर, आयोजना वा वित्तीय सुधारको चर्चा बजारमा व्यापक हुनुअघि नै कारोबार रकम विस्तारै बढ्न थालेको छ भने त्यहाँ informed buying भएको हुन सक्छ। तर यहाँ पनि जोखिम छ, किनकि कहिलेकाहीँ हल्ला बनाउने उद्देश्यले पनि कारोबार बढाइएको हुन सक्छ। त्यसैले आधिकारिक सूचना नआएसम्म सावधानी आवश्यक हुन्छ।

कम्पनीको आधारभूत अवस्था र मूल्यको सम्बन्ध
यदि कम्पनीको वित्तीय अवस्था सुधारिँदैछ, नाफा बढ्दैछ, ऋण घट्दैछ, लाभांश क्षमता बढ्दैछ वा व्यवसाय विस्तार भइरहेको छ र त्यसै समयमा शेयरमा क्रमिक कारोबार बढिरहेको छ भने त्यसलाई स्वस्थ accumulation मान्न सकिन्छ। तर कम्पनी कमजोर छ, नाफा छैन, लाभांश क्षमता छैन, तर शेयर मात्र अस्वाभाविक रूपमा बढिरहेको छ भने त्यो खेलाडीको चाल हुन सक्छ र साना लगानीकर्ता फस्ने जोखिम बढी हुन्छ।

Low float शेयरमा असामान्य गतिविधि
बजारमा सजिलै उपलब्ध शेयर संख्या कम भएका कम्पनीमा ठूला लगानीकर्ताले मूल्यमा छिटो प्रभाव पार्न सक्छन्। यस्ता शेयरमा थोरै रकमले पनि मूल्य चढ्न सक्छ। त्यसैले low float भएको, कम कारोबार हुने तर अचानक धेरै भोलुम आउन थालेको शेयरमा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ। यस्तो गतिविधि accumulation पनि हुन सक्छ, तर pump and dump को जोखिम पनि धेरै हुन्छ।

मूल्य लामो समय एउटै दायरामा अडिनु
कुनै शेयर लामो समयसम्म धेरै नबढी र धेरै नघटी एउटै range मा कारोबार भइरहेको छ, तर त्यो अवधिमा भोलुम विस्तारै बढ्दैछ भने ठूला लगानीकर्ताले शेयर जम्मा गरिरहेको सम्भावना हुन सक्छ। यसलाई बजारमा base बनाएको अवस्था पनि भनिन्छ। तर base पछि मूल्य माथि जान्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन; खराब समाचार आएमा तल पनि जान सक्छ।

मूल्य बढ्दा हल्ला कम हुनु
प्रायः साना लगानीकर्ता सामाजिक सञ्जालमा धेरै चर्चा भएपछि मात्र शेयर हेर्न थाल्छन्। तर ठूला लगानीकर्ताले उठाउँदै गर्दा बजारमा धेरै हल्ला नहुन सक्छ। जब शेयर धेरै माथि पुग्छ, त्यसपछि मात्र “यो शेयर उड्छ” भन्ने चर्चा बढ्न सक्छ। त्यसैले हल्ला धेरै भएपछि प्रवेश गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ, किनकि त्यो बेला उठाउने चरण सकिएर बेच्ने चरण सुरु भएको पनि हुन सक्छ।

बजार कमजोर हुँदा पनि शेयर बलियो देखिनु
नेप्से घटिरहेको दिन वा सम्बन्धित sector कमजोर भएको दिन पनि कुनै शेयर धेरै नघट्ने, माग टिकिरहने वा अन्तिम समयमा खरिद चाप आउने देखियो भने त्यसमा बलियो support रहेको अनुमान गर्न सकिन्छ। तर यो पनि सधैं खेलाडीको संकेत होइन; कहिलेकाहीँ कम्पनीको आधारभूत अवस्था राम्रो भएकाले पनि लगानीकर्ता बेच्न नचाहेका हुन सक्छन्।
तर लगानीकर्ताले एउटा कुरा सधैं सम्झिनुपर्छ—खेलाडीले कुन शेयर उठाइरहेका छन् भन्ने खोजी आफैंमा जोखिमपूर्ण अभ्यास हो। किनकि ठूला लगानीकर्ताको योजना, पूँजी र exit strategy साना लगानीकर्ताभन्दा फरक हुन्छ। उनीहरू कम मूल्यमा प्रवेश गरेर बजारमा माहोल बनेपछि बेच्न सक्छन्। साना लगानीकर्ता भने प्रायः हल्ला सुनेपछि ढिलो प्रवेश गर्छन् र मूल्य घट्दा फस्छन्।

त्यसैले कुनै शेयरमा खेलाडी लागेको छ कि छैन भनेर हेर्दा केवल भोलुम, फ्लोरसिट वा सर्किटमा भर पर्नु हुँदैन। कम्पनीको वित्तीय विवरण, EPS, net worth, PE ratio, लाभांश क्षमता, ऋण, व्यवसायको सम्भावना र क्षेत्रगत अवस्था पनि हेर्नुपर्छ। यदि कम्पनी कमजोर छ तर शेयर मात्र चढिरहेको छ भने त्यो लगानीभन्दा बढी speculation हुन सक्छ।

सजिलो भाषामा भन्नुपर्दा, खेलाडीले शेयर उठाइरहेको सम्भावना तब बढी देखिन्छ जब शेयर धेरै हल्ला नभई विस्तारै बढ्छ, मूल्य धेरै नउफ्रिए पनि भोलुम क्रमिक रूपमा बढ्छ, घट्दा बलियो support देखिन्छ, फ्लोरसिटमा निरन्तर खरिद देखिन्छ, कम्पनीको आधारभूत अवस्था सुधारिँदैछ र बजारमा उपलब्ध शेयर सीमित छ। तर यी सबै संकेत मिले पनि निश्चित रूपमा खेलाडीले उठाइरहेको छ भन्न मिल्दैन। यी केवल सम्भावित संकेतहरू हुन्।