आईपीओ परेपछि धेरै लगानीकर्ताको पहिलो प्रश्न हुन्छ—“अब यो शेयर कतिबेला बेच्ने ?”  कसैले केही सर्किट कुर्नुपर्छ भन्छन्, कसैले लामो समय राखे धेरै फाइदा हुन्छ भन्छन्। तर सबै आईपीओका लागि एउटै नियम लागू हुँदैन। सही निर्णय कम्पनीको अवस्था, बजारको माहोल, मूल्य, आफ्नो लक्ष्य र जोखिम क्षमतामा निर्भर हुन्छ।

आईपीओ भन्नाले कम्पनीले सर्वसाधारणलाई पहिलोपटक शेयर बिक्री गर्ने प्रक्रिया हो। नेपालमा धेरै नयाँ लगानीकर्ता आईपीओबाटै शेयर बजारमा प्रवेश गर्छन्, किनकि यसमा सामान्यतया प्रतिकित्ता १०० रुपैयाँमा आवेदन दिन पाइन्छ र थोरै रकमबाट लगानी सुरु गर्न सकिन्छ। तर आईपीओ पर्‍यो भन्दैमा त्यो शेयर सधैं नाफामै जान्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन। त्यसैले लिस्टिङपछि बेच्ने कि राख्ने भन्ने निर्णय सोचेर गर्नुपर्छ।

पहिलो कुरा, आईपीओ परेको कम्पनी कस्तो हो भनेर हेर्नुपर्छ। कम्पनी नाफामा छ कि घाटामा, व्यवसाय विस्तार हुने सम्भावना छ कि छैन, ऋण धेरै छ कि छैन, व्यवस्थापन कस्तो छ, क्षेत्र कति बलियो छ, र भविष्यमा लाभांश दिन सक्ने क्षमता छ कि छैन भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ। कम्पनीको आधारभूत अवस्था कमजोर छ भने लिस्टिङपछि राम्रो नाफा आएको बेला बेचेर निस्किनु सुरक्षित हुन सक्छ।

दोस्रो कुरा, लिस्टिङपछि शेयरको मूल्य कति बढेको छ भन्ने हेर्नुपर्छ। यदि १०० रुपैयाँमा परेको आईपीओ लिस्टिङपछि छोटो समयमै धेरै गुणा बढिसकेको छ भने त्यहाँ जोखिम पनि बढ्छ। धेरै नयाँ लगानीकर्ता लगातार सर्किट लाग्दा लोभमा पर्छन् र बेच्ने योजना बनाउँदैनन्। तर बजारमा मूल्य सधैं माथि मात्र जाँदैन। नाफा देखिएको बेला केही निर्णय नगर्दा पछि त्यही नाफा घट्न सक्छ।

तेस्रो कुरा, आफ्नो लक्ष्य स्पष्ट हुनुपर्छ। तपाईंको उद्देश्य छोटो समयमा नाफा बुक गर्ने हो कि दीर्घकालीन लगानी बनाउने हो ? यदि तपाईं छोटो अवधिको लगानीकर्ता हुनुहुन्छ भने निश्चित नाफा आएपछि बेच्ने योजना पहिले नै बनाउनु राम्रो हुन्छ। तर कम्पनी बलियो छ, नाफा बढ्ने सम्भावना छ, लाभांश दिन सक्ने क्षमता छ र क्षेत्रको भविष्य राम्रो छ भने लामो समय होल्ड गर्नु पनि उचित हुन सक्छ।

चौथो कुरा, बजारको अवस्था पनि हेर्नुपर्छ। नेप्से बलियो ट्रेन्डमा छ, कारोबार रकम राम्रो छ र लगानीकर्ताको मनोबल सकारात्मक छ भने आईपीओ लिस्टिङपछि माग राम्रो हुन सक्छ। तर बजार कमजोर छ, कारोबार रकम घटेको छ वा त्यही क्षेत्रका शेयरहरू दबाबमा छन् भने राम्रो कम्पनीको आईपीओ पनि धेरै माथि जान नसक्ने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले केवल कम्पनी मात्र होइन, समग्र बजार माहोल पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।

पाँचौँ कुरा, आईपीओमा परेको शेयर कम कित्ता हुन्छ भनेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। धेरैलाई १० कित्ता मात्रै परेको हुन्छ, त्यसैले “यति थोरै शेयर हो, जे भए पनि राख्छु” भन्ने सोच आउन सक्छ। तर लगानी शिक्षा भनेको सानो रकमबाट सही बानी विकास गर्नु हो। १० कित्तामा पनि योजना बनाएर निर्णय गर्न सिकियो भने भविष्यमा ठूलो लगानी गर्दा गल्ती कम हुन्छ।

आईपीओ बेच्ने एउटा सरल तरिका यस्तो हुन सक्छ—यदि कम्पनी कमजोर छ तर लिस्टिङपछि राम्रो नाफा आएको छ भने नाफा सुरक्षित गर्ने। यदि कम्पनी मध्यम छ भने केही नाफा आएपछि बेच्ने वा आंशिक होल्ड गर्ने। यदि कम्पनी बलियो छ, नाफा बढ्ने सम्भावना छ र मूल्य अझै अत्यधिक महँगो छैन भने दीर्घकालीन रूपमा राख्ने विचार गर्न सकिन्छ। तर यो निर्णय सधैं तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ, हल्लामा होइन।

धेरै लगानीकर्ताले आईपीओ लिस्टिङपछि “अझै बढ्छ” भन्ने लोभमा शेयर राखिरहन्छन्। तर बजारमा लोभ र डर दुवै जोखिमपूर्ण हुन्छन्। यदि तपाईंले १०० रुपैयाँमा किनेको शेयर ३००, ४०० वा ५०० रुपैयाँ पुगेको छ भने तपाईंले कति नाफामा सन्तुष्ट हुने भन्ने पहिले नै सोच्नुपर्छ। नाफा बुक गर्नु कहिल्यै गलत होइन, विशेषगरी कम्पनीको आधारभूत अवस्था कमजोर छ भने।

तर सबै आईपीओ तुरुन्त बेच्नुपर्छ भन्ने पनि होइन। केही कम्पनीहरू दीर्घकालीन रूपमा राम्रो प्रतिफल दिन सक्ने हुन्छन्। बैंक, बीमा, उत्पादन, जलविद्युत् वा अन्य क्षेत्रका कम्पनीमध्ये केहीमा व्यवसाय विस्तार, नियमित आम्दानी, राम्रो सुशासन र लाभांश क्षमता हुन सक्छ। यस्तो कम्पनीको आईपीओ परेको छ भने छोटो अवधिको उतारचढाव हेरेर बेच्नुभन्दा दीर्घकालीन सोच राख्नु राम्रो हुन सक्छ।

आईपीओ बेच्दा कर र शुल्क पनि ध्यान दिनुपर्छ। शेयर बिक्री गर्दा पूँजीगत लाभकर र ब्रोकर कमिसन लाग्छ। त्यसैले सानो नाफामा हतारिएर बेच्दा वास्तविक हात पर्ने रकम कम हुन सक्छ। लगानीकर्ताले बिक्रीअघि लागत, बिक्री मूल्य, शुल्क र करपछि आउने वास्तविक नाफा बुझ्नुपर्छ।

जब तपाईंको लगानी उद्देश्य पूरा हुन्छ, कम्पनीको मूल्य वास्तविक क्षमताभन्दा धेरै माथि पुगेको देखिन्छ, वा कम्पनीको आधारभूत अवस्था कमजोर छ भन्ने लाग्छ, त्यतिबेला बेच्ने निर्णय गर्न सकिन्छ। तर यदि कम्पनी बलियो छ र दीर्घकालीन सम्भावना राम्रो छ भने होल्ड गर्ने निर्णय पनि उचित हुन सक्छ।

निष्कर्षमा, आईपीओ परेपछि बेच्ने कि राख्ने भन्ने निर्णय लिस्टिङको हल्ला, सर्किट वा सामाजिक सञ्जालको सुझावका आधारमा होइन, कम्पनीको अवस्था, मूल्य, बजार माहोल र आफ्नो लक्ष्यका आधारमा गर्नुपर्छ। आईपीओमा सानो रकमबाट सुरु भए पनि यसले ठूलो लगानी अनुशासन सिकाउँछ।