बढ्दो बसाइँसराइका कारण गाउँ रित्तिँदै गएको र खेतीयोग्य जमिन बाँझिँदै गएको अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै पर्वतको महाशिला गाउँपालिकाले ‘गाउँ फर्क प्याराप्यारी’ कार्यक्रममार्फत नागरिकलाई गाउँ फर्किन प्रोत्साहन गरेको छ। यो कार्यक्रमले बसाइँ सरेर गाउँ फर्कनेलाई प्रतिपरिवार एक लाख रुपैयाँ अनुदान र सुरुको छ महिनाका लागि आवश्यक खाद्यान्न उपलब्ध गराउँदै आएको छ।

गाउँपालिकाका अध्यक्ष ईश्वरीप्रसाद भुसालका अनुसार, यो कार्यक्रमअन्तर्गत हालसम्म १५ परिवार गाउँ फर्किएका छन्। गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ बाट लागू गरिएको यो कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य गाउँ नै रित्तिँदै गएको र खेतीयोग्य जमिनको उपयोग नहुँदाको समस्या समाधान गर्नु हो। विगत एक दशकयता महाशिलाका छवटा वडाबाट बसाइँसराइको क्रम निकै बढेको छ, जसले गर्दा अधिकांश घर खाली भएका छन् र खेतीयोग्य जमिन झाडीले ढाकिएको छ।

सडक, खानेपानी, बिजुली र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार हुँदाहुँदै पनि बसाइँसराइ नरोकिएपछि गाउँ फर्काउनका लागि यो अनुदान कार्यक्रम ल्याइएको हो। अध्यक्ष भुसालले यो एक लाख रुपैयाँ घर निर्माण वा मर्मतका लागि दिइने प्रष्ट पारे। जसको घर छैन वा जीर्ण छ, उनीहरूलाई नयाँ घर बनाउन वा पुरानो घर मर्मत गर्न यो रकम सहयोग पुग्नेछ।

बसाइँ सरेर गाउँ फर्किएका परिवारले खेती सुरु गरेपछि उत्पादन लिन कम्तीमा छ महिना लाग्छ। यसबीचमा उनीहरूको दैनिक जीवनयापन सहज बनाउन गाउँपालिकाले खाद्यान्न सहयोग प्रदान गर्दै आएको छ। प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत देवेन्द्र पाण्डेयका अनुसार, परिवारको सङ्ख्याअनुसार चामल, दाल, तेल, तरकारीलगायतका आवश्यक खाद्यान्न उपलब्ध गराइन्छ। यो अनुदानको मुख्य उद्देश्य नागरिकलाई गाउँमा सहज रूपमा जीवनयापन सुरु गर्न मद्दत गर्नु हो।

पालिकाका अनुसार, लामो समयदेखि बसाइँ सरेर गएका नागरिकले पनि गत वर्षदेखि गाउँ फर्किएर फलफूलखेती गर्न थालेका छन्। बाँझो जमिनको उपयोग गर्ने उद्देश्यले गण्डकी प्रदेश सरकार र प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाको सहयोगमा निःशुल्क बिरुवा र रोपण खर्च पाएपछि उनीहरू फलफूलखेतीतर्फ आकर्षित भएका हुन्।

महाशिलाका अधिकांश नागरिक पोखरा, चितवन, नवलपुर, भैरहवा लगायतका सहरमा बसाइँ सरेका छन्। हालसम्म १५ घरपरिवारका ३२ जनाले गाउँपालिकामा फर्किने निर्णय गरेका छन्। उनीहरूलाई वडा कार्यालयको सिफारिस र गाउँ कार्यपालिकाको निर्णयबमोजिम अनुदान रकम वितरण गर्ने तयारी भइरहेको छ।

यद्यपि, पछिल्लो एक वर्षमा गाउँपालिकाबाट ९३ परिवारका ३२५ जना भने बसाइँसराइ गरेर गाउँपालिका बाहिर गएका छन्। यस तथ्यांकले गाउँपालिकाको चुनौती अझै ठूलो रहेको देखाउँछ, तर ‘गाउँ फर्क प्याराप्यारी’ जस्ता कार्यक्रमले सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।