शेयर बजारमा धेरै लगानीकर्ता शेयर किन्दा नाफाको सपना देख्छन्, तर घाटा भए के गर्ने भन्ने योजना बनाउँदैनन्।

यही कारण सानो घाटा ठूलो घाटामा बदलिन्छ। कुनै शेयर ५ प्रतिशत घट्दा बेच्न नसक्ने लगानीकर्ता कहिलेकाहीँ ३०–४० प्रतिशत घाटासम्म होल्ड गर्न बाध्य हुन्छन्। यस्तो अवस्थाबाट जोगिन प्रयोग गरिने एउटा महत्वपूर्ण उपाय हो—स्टप लस।

स्टप लस भनेको लगानीकर्ताले पहिले नै तय गरेको घाटाको सीमा हो। सरल भाषामा भन्नुपर्दा, “यो मूल्यभन्दा तल शेयर गयो भने म घाटा स्वीकार गरेर बाहिरिन्छु” भन्ने योजना नै स्टप लस हो। यसको उद्देश्य घाटा रोक्नु हो, नाफा बढाउनु होइन। शेयर बजारमा सबै निर्णय सही हुँदैनन्, त्यसैले गलत निर्णयलाई समयमै रोक्न स्टप लस आवश्यक हुन्छ।

उदाहरणका लागि, तपाईंले कुनै शेयर प्रतिकित्ता ५०० रुपैयाँमा किन्नुभयो। तपाईंले अधिकतम १० प्रतिशत घाटा मात्र सहने योजना बनाउनुभयो भने तपाईंको स्टप लस ४५० रुपैयाँ हुन सक्छ। यदि शेयर ४५० रुपैयाँसम्म झर्‍यो भने तपाईंले “अब बजार फर्किन्छ” भनेर आशा मात्र नगरी आफ्नो योजना अनुसार बेच्ने निर्णय गर्न सक्नुहुन्छ।

स्टप लस प्रयोग गर्दा सबैभन्दा पहिले आफ्नो जोखिम क्षमता बुझ्नुपर्छ। सबै लगानीकर्ताले एउटै प्रतिशत स्टप लस राख्नुपर्छ भन्ने हुँदैन। छोटो अवधिको कारोबार गर्ने व्यक्तिले ५ देखि ८ प्रतिशतको स्टप लस राख्न सक्छन्। मध्यम अवधिका लगानीकर्ताले १० देखि १५ प्रतिशतसम्मको सीमा राख्न सक्छन्। तर दीर्घकालीन लगानीकर्ताले केवल मूल्य घट्यो भनेर होइन, कम्पनीको आधारभूत अवस्था बिग्रियो भने मात्र निर्णय गर्न सक्छन्।

स्टप लस राख्दा शेयरको उतारचढाव पनि हेर्नुपर्छ। धेरै चलायमान शेयरमा धेरै नजिकको स्टप लस राख्दा सामान्य उतारचढावमै शेयर बेचिन सक्छ। उदाहरणका लागि, कुनै शेयर दैनिक ५–६ प्रतिशत तलमाथि हुन्छ भने ३ प्रतिशतको स्टप लस धेरै नजिक हुन सक्छ। त्यसैले स्टप लस राख्दा शेयरको स्वभाव, कारोबार रकम र बजारको अवस्था पनि विचार गर्नुपर्छ।

स्टप लस प्रयोग गर्ने एउटा सरल तरिका खरिद मूल्यको प्रतिशतका आधारमा हो। यदि तपाईंले १,००० रुपैयाँमा शेयर किन्नुभयो र अधिकतम १० प्रतिशत घाटा सहने निर्णय गर्नुभयो भने स्टप लस ९०० रुपैयाँ हुन्छ। यदि शेयर ९०० भन्दा तल जान थाल्यो भने तपाईंले घाटा सीमित गरेर बाहिरिन सक्नुहुन्छ।

अर्को तरिका समर्थन मूल्य अर्थात् सपोर्ट लेभलका आधारमा स्टप लस राख्ने हो। यदि कुनै शेयर धेरै पटक ४८० रुपैयाँ आसपासबाट फर्किएको छ भने त्यो क्षेत्र सपोर्ट हुन सक्छ। तपाईंले ५०० रुपैयाँमा किनेको शेयरको स्टप लस ४८० भन्दा केही तल राख्न सक्नुहुन्छ। तर सपोर्ट तोडिएपछि पनि होल्ड गरिरहँदा घाटा बढ्न सक्छ।

स्टप लस केवल ट्रेडिङका लागि मात्र होइन, लगानी अनुशासनका लागि पनि उपयोगी हुन्छ। धेरै लगानीकर्ताले घाटा देखेपछि “अब त बेचेर के फाइदा” भन्छन्। तर घाटा सानो हुँदा निर्णय गर्न सजिलो हुन्छ, ठूलो भएपछि मानसिक दबाब बढ्छ। स्टप लसले भावनाभन्दा योजना अनुसार काम गर्न सिकाउँछ।

तर स्टप लस प्रयोग गर्दा एउटा गल्ती धेरै हुन्छ—स्टप लस राख्ने तर पालना नगर्ने। किन्नुअघि १० प्रतिशत घाटामा बेच्ने सोच्ने, तर शेयर घटेपछि “अझै कुर्छु” भन्ने बानीले स्टप लसको अर्थ समाप्त हुन्छ। स्टप लस तभी काम गर्छ जब लगानीकर्ता आफ्नो नियममा अडिग रहन्छ।

अर्को गल्ती हो, स्टप लस धेरै नजिक राख्नु। बजारमा सामान्य उतारचढाव स्वाभाविक हुन्छ। यदि स्टप लस धेरै नजिक छ भने शेयर केही घटेर बेचिन्छ र पछि फेरि बढ्न सक्छ। त्यसैले स्टप लस राख्दा डरले होइन, तथ्य र योजना अनुसार राख्नुपर्छ।

स्टप लस लगाउँदा लगानीकर्ताले पहिले नै तीन कुरा तय गर्नुपर्छ। पहिलो, यो शेयर किन किन्दैछु ? दोस्रो, मेरो लक्ष्य मूल्य कति हो ? तेस्रो, मेरो गलत निर्णय प्रमाणित हुने मूल्य कुन हो ? यी तीन प्रश्नको उत्तर स्पष्ट भयो भने स्टप लस प्रयोग गर्न सजिलो हुन्छ।

नेपालको बजारमा कहिलेकाहीँ शेयरमा तीव्र उतारचढाव, कम कारोबार, सर्किट र तरलताको समस्या देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा स्टप लस राखे पनि चाहेको मूल्यमा बेच्न नपाइने जोखिम हुन सक्छ। त्यसैले कम कारोबार हुने शेयरमा स्टप लस अझ सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्छ।

स्टप लसको अर्को उपयोग नाफा जोगाउन पनि हुन्छ। मानौँ तपाईंले ५०० रुपैयाँमा किनेको शेयर ६५० रुपैयाँ पुग्यो। अब तपाईंले स्टप लस ४५० मा होइन, ६०० वा ६१० रुपैयाँ आसपास सार्न सक्नुहुन्छ। यसलाई ट्रेलिङ स्टप लस भन्न सकिन्छ। यसले नाफा खुला राख्दै सम्भावित गिरावटबाट केही नाफा सुरक्षित गर्न मद्दत गर्छ।

स्टप लस प्रयोग गर्नु भनेको डराएर बेच्नु होइन। यो त घाटालाई नियन्त्रण गर्ने व्यावहारिक रणनीति हो। सफल लगानीकर्ताले हरेक कारोबारमा नाफा गर्छन् भन्ने होइन; उनीहरू गलत हुँदा सानो घाटामा बाहिरिन्छन् र सही हुँदा नाफा बढ्न दिन्छन्।

शेयर बजारमा सबैभन्दा ठूलो गल्तीमध्ये एक हो—योजना बिना किन्नु र आशामा होल्ड गर्नु। स्टप लसले यही गल्ती घटाउँछ। यसले लगानीकर्तालाई सम्झाउँछ कि बजारमा पैसा कमाउनुभन्दा पहिले पैसा जोगाउन जान्नुपर्छ।