सूचीकृत धितोपत्रहरुको कारोबार गर्ने गराउने मुख्य उद्देश्य स्टक एक्सचेन्जको हुन्छ ।

नेपालमा सरकारले वि.सं. २०३३ सालमा सेक्युरिटी खरिद बिक्री केन्द्र स्थापना गरेको थियो । यही केन्द्रलाई २०५० सालमा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से)मा रुपान्तरण गरिएको हो । नेप्सेले सार्वजनिक रुपमा जारी भएका धितोपत्रहरुको सहज कारोबारका लागि दोस्रो बजारमा दर्ता गराउने कार्य गर्दै आएको छ । यो कार्यलाई सूचीकरण भनिन्छ ।

सूचीकरण भएका धितोपत्रहरुको किनबेचका लागि नेप्सेले अनलाइन कारोबार प्रणाली उपलब्ध गराउँदै आएको छ । यो प्रणालीमा आवद्ध सदस्य दलालहरुले आआफ्नै कार्यालयबाट लगानीकर्ताहरु लाई धितोपत्र किनबेच सेवा प्रदान गर्न सक्छन् ।

विराटनगर जुट मिल्स लिमिटेड र नेपाल बैंक लिमिटेडले सन् १९३७ मा सेयर बेचेर धितोपत्र बजारको सुरु भएको थियो । सन् १९६४ मा कम्पनी ऐन, १९६४ मा पहिलो पटक सरकारी ऋणपत्र जारी र धितोपत्र विनिमय केन्द्र लिमिटेडको स्थापना , 1976 मा पूँजी बजार सम्बन्धी अन्य महत्त्वपूर्ण विकासहरू थिए।

पूँजी बजारको बृद्धिलाई सहजीकरण र प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले धितोपत्र विनिमय केन्द्र स्थापना गरिएको हो । स्टक एक्सचेन्जमा रूपान्तरण हुनु अघि यो दलाली, अन्डरराइटिङ, सार्वजनिक निष्कासन, सरकारी ऋणपत्रको बजार निर्माण र अन्य वित्तीय सेवाहरूको काम गर्ने एक मात्र पूँजी बजार संस्था थियो। नेपाल सरकारले पूँजी बजार सुधारका लागि शुरु गरेको कार्यक्रम अन्तर्गत सन् १९९३ मा धितोपत्र विनिमय केन्द्रलाई नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा परिणत गरेको थियो ।

नेप्सेको स्थापना भएको झण्डै १४ वर्षदेखि धितोपत्र कारोबार ओपन-आउट क्राइ प्रणालीबाट हुँदै आएको छ । २०६३ भाद्रदेखि मात्र कम्प्युटराइज्ड स्वचालित प्रणालीबाट कारोबार सुरु भएको हो ।

नेप्सेको हालको चुक्ता पूँजी रु. ५०,००,००,००० छ। नेपाल सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक, कर्मचारी सञ्चय कोष, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक (पूर्व, नेपाल औद्योगिक विकास निगम), लक्ष्मी बैंक लिमिटेड, प्रभु बैंक लिमिटेड र अन्य धितोपत्र व्यवसायी (दलाल) नेप्सेका शेयरधनी हुन् ।