५० लाख भन्दा बढी लगानीकर्ता भएको नेपालमा धेरैलाई कस्तो कम्पनीमा लगानी गर्ने भन्ने बारेमा थाह नहुन सक्छ।

आज हामीले लगानी गर्नु भन्दा पहिला कसरि कम्पनि छान्ने भनेर तरिका लिएर आएका छौ , जसले गर्दा नयाँ लगानीकर्तालाई लगानी गर्दा जोखिम कम हुने छ। यो लेखमा हामीले कम्पनीको आधारभूत , कम्पनीको क्षेत्र र कम्पनीको भविष्य कस्तो छ भनेर कसरि बुझ्ने भन्ने बारे छलफल गर्ने छौ।

१)  कम्पनीको आधारभूत कुराहरू कस्ता छन ?

लगानी गर्नु भन्दा पहिले कम्पनीको आधारभूत कुराहरु हेर्नु जरुरि छ। यदि कम्पनी आधारभूत रूपमा बलियो छैन भने, त्यहाँ यसको उत्पादनहरू/सेवाहरू, प्रतिस्पर्धीहरू, भविष्यका सम्भावनाहरू, आदि बारे थप जान्न आवश्यक छैन। तपाईंले कम्पनीले विगतमा राम्रो प्रदर्शन गरेको र लगानी गर्न लायक छ भनी पुष्टि गरेपछि मात्र अर्को चरणमा जान सक्नुहुन्छ। तपाईंले कम्पनीको वित्तीय अवस्था हेर्नु आवश्यक छ। यहाँ ८ वित्तीय अनुपातहरू र तिनीहरूको प्रवृत्तिहरू छन जुन  लगानी गर्दा ध्यान दिनुपर्छ:

प्रति शेयर आम्दानी (EPS) – पछिल्लो ५ वर्षमा बढ्दै गएको राम्रो
मूल्य आम्दानी अनुपात (PE) – प्रतिस्पर्धी र उद्योग औसतको तुलनामा कम भएको राम्रो
प्राइज तु बुक रेसियो (PBV) – प्रतिस्पर्धी र उद्योग औसत को तुलनामा कम भएको रार्मो
ऋण र इक्विटी अनुपात – 1 भन्दा कम हुनुपर्छ (अधिमानतः ऋण <0.5 वा शून्य)
इक्विटीमा प्रतिफल (ROE) – १५% भन्दा बढी हुनुपर्छ (अन्तिम ३ वर्षको औसत)
मूल्य बिक्री अनुपात (P/S) – कम भएको राम्रो मानिन्छ
हालको अनुपात (Current Ratio)  – १ भन्दा बढी हुनुपर्छ
लाभांश – पछिल्लो ५ बर्षमा बढ्दै गएको राम्रो

कम्पनीले माथि उल्लिखित अधिकांश मापदण्डहरू पूरा गरेको कुरामा तपाईं विश्वस्त भएपछि, तपाईंले कम्पनीको थप अनुसन्धान सुरु गर्न सक्नुहुन्छ।  यी वित्तीय अनुपातहरूले हामीलाई विगतको कार्यसम्पादनको बारेमा बताउँछ। तपाईले निर्णय गर्न सक्नुहुन्न कि कम्पनीले केवल विगतका प्रवृतिहरूको आधारमा भविष्यमा समान वा राम्रो प्रदर्शन गर्नेछ। तसर्थ, तपाईंले नेप्सेमा खरिद गर्न स्टक मूल्याङ्कन गर्दा अन्य महत्त्वपूर्ण कारकहरू पनि विचार गर्न आवश्यक छ।

२)  के तपाइँ कम्पनीद्वारा प्रस्तावित उत्पादनहरू/सेवाहरू बुझ्नुहुन्छ?

कम्पनीहरूलाई तिनीहरूको वित्तीय आधारभूत आधारमा फिल्टर गरिसकेपछि, तपाईंले अर्को कम्पनीको व्यवसायको अनुसन्धान गर्न आवश्यक छ। लगानी गर्नुअघि तपाइले कम्पनीको व्यापार मोडेल बुझ्नुहोस् र यसको उत्पादन र सेवाहरू बारे जान्नुहोस्। यसलाई उदाहरणको सहायताले बुझौं। मान्नुहोस् कि तपाईंले एक सहपाठी छान्नु पर्छ जसको लागि तपाईंले ३६ महिनाको खर्च तिर्नुहुनेछ। यसको बदलामा, उसले/उनले तपाईलाई आफ्नो जीवनभरको कमाईको एक चौथाई दिनेछ। तपाई कसलाई रोज्नुहुन्छ?

छनोट गर्दा, तपाईंले भविष्यमा ठूलो आम्दानी हुने सम्भावना भएको व्यक्तिलाई छनोट गर्ने बारे सोच्नु पर्छ। यसबाहेक, के तपाइँ अनियमित रूपमा केटा/केटी छनोट गर्नुहुन्छ, जसको बारेमा तपाइँ केहि जान्नुहुन्छ? तपाईंले त्यो व्यक्तिलाई नचिनेको हुनाले, भविष्यमा उसले कति कमाउनेछ भनेर तपाईंले अनुमान लगाउन सक्ने कुनै तरिका हुदैन । शेयरको लागि पनि त्यस्तै हुन्छ। यदि तपाइँ स्टकको बारेमा  बुझ्न सक्नुहुन्छ भने, तपाइँ सजिलै संग एक सूचित निर्णय गर्न सक्नुहुन्छ किकुन समयमा किन्ने , होल्ड गर्ने  वा कुनै पनि समयमा स्टक बेच्ने। तसर्थ, सधैं तपाईंले बुझ्नुभएको कम्पनीहरूमा लगानी गर्नुहोस्।

३) के मानिसहरूले अबको  २५-२० वर्षसम्म पनि त्यो कम्पनीको उत्पादन/सेवा प्रयोग गर्नेछन्?

अर्को चरण कम्पनीको भविष्यको बारेमा सोच्नु हो। सधैं लामो मस्य संग चलिरहेने कम्पनि रोज्नु पर्दछ।  त्यस्ता कम्पनीहरूसँग ठूलो वृद्धि क्षमता हुन्छ । केही वर्षको आयु भएका कम्पनीहरूमा लगानी नगर्नुहोस्। उदाहरण को लागी, के तपाई सोच्नुहुन्छ कि मानिसहरूले अबको २० वर्ष पछि साबुन प्रयोग गर्नेछन्? जवाफ ‘हो’ हो। किनकि साबुन १०० वर्ष भन्दा बढी प्रयोग भएको छ र निश्चित रूपमा भविष्यमा जारी रहनेछ। हुनसक्छ सुगन्ध परिवर्तन हुनेछ, तर साबुन त्यहाँ हुनेछ।

अब, अर्को उदाहरण लिनुहोस्। पेन ड्राइभको बारेमा तपाई के सोच्नुहुन्छ? के तपाईलाई लाग्छ कि आजबाट २० वर्ष पछि, मानिसहरूले अझै पनि पेन ड्राइभ प्रयोग गर्नेछन्? जवाफ छैन हुन सक्छ। समग्रमा, नेप्सेमा लगानी गर्नको लागि मात्र एउटा स्टक चयन गर्नुहोस् जुन अर्को १५-२० वर्षसम्म रहनेछ। त्यसैले कम्पनीको भविष्य हार्नु जरुरि छ।