शेयर बजारमा कुनै शेयरको मूल्य सधैं सीधा माथि वा सीधा तल मात्र जाँदैन। कहिले बढ्छ, कहिले घट्छ, कहिले केही समय एउटै दायरामा घुमिरहन्छ। यही मूल्यको चाल बुझ्न लगानीकर्ताले प्रायः दुई शब्द प्रयोग गर्छन्—सपोर्ट र रेसिस्टेन्स।

सपोर्ट भनेको शेयर मूल्य तल झर्दा बारम्बार रोकिएको वा फर्किएको मूल्य क्षेत्र हो। सरल भाषामा भन्नुपर्दा, कुनै शेयर घट्दै जाँदा जहाँ पुगेर खरिदकर्ता बढ्न थाल्छन् र मूल्य फेरि माथि फर्किन खोज्छ, त्यो क्षेत्रलाई सपोर्ट भनिन्छ।

उदाहरणका लागि, कुनै शेयरको मूल्य पटक–पटक ४५० रुपैयाँ आसपास पुगेर फेरि माथि फर्किएको छ भने लगानीकर्ताले ४५० रुपैयाँ क्षेत्रलाई सपोर्टका रूपमा हेर्न सक्छन्। यसको अर्थ ४५० पुगेपछि शेयर अवश्य बढ्छ भन्ने होइन, तर विगतमा त्यो मूल्य क्षेत्रमा माग आएको थियो भन्ने संकेत हो।

रेसिस्टेन्स भनेको शेयर मूल्य माथि जाँदा बारम्बार रोकिएको वा फर्किएको मूल्य क्षेत्र हो। सरल भाषामा, कुनै शेयर बढ्दै जाँदा जहाँ पुगेर बिक्रीकर्ता बढ्छन् र मूल्य माथि जान गाह्रो हुन्छ, त्यो क्षेत्रलाई रेसिस्टेन्स भनिन्छ।

मानौँ कुनै शेयर पटक–पटक ५२० रुपैयाँसम्म पुग्छ तर त्यसभन्दा माथि टिक्न सक्दैन। त्यस अवस्थामा ५२० रुपैयाँ क्षेत्रलाई रेसिस्टेन्स मान्न सकिन्छ। यसको अर्थ ५२० माथि कहिल्यै जाँदैन भन्ने होइन, तर त्यो मूल्य क्षेत्रमा पहिले बिक्री चाप आएको थियो भन्ने बुझिन्छ।

सपोर्ट र रेसिस्टेन्स कुनै निश्चित अंक मात्र होइनन्, प्रायः मूल्य क्षेत्र हुन्। उदाहरणका लागि ४५० नै सपोर्ट हो भन्नुभन्दा ४४५ देखि ४५५ रुपैयाँको क्षेत्र सपोर्ट हुन सक्छ भन्नु व्यवहारिक हुन्छ। बजारमा मूल्य माग र आपूर्तिले निर्धारण गर्ने भएकाले केही रुपैयाँ तलमाथि हुनु स्वाभाविक हो।

सपोर्ट किन बन्छ ?
जब धेरै लगानीकर्तालाई कुनै मूल्य सस्तो लाग्छ, त्यहाँ खरिद आदेश बढ्न सक्छ। पुराना लगानीकर्ता पनि “यहाँबाट शेयर फर्किन सक्छ” भनेर बेच्न हतार नगर्न सक्छन्। यसले मूल्यलाई तल जानबाट केही समय रोक्न सक्छ। यही कारण त्यो क्षेत्र सपोर्टजस्तो देखिन्छ।

रेसिस्टेन्स किन बन्छ ?
जब धेरै लगानीकर्तालाई कुनै मूल्य महँगो लाग्छ वा पहिले त्यही मूल्यमा किनेर फसेका लगानीकर्ताले मौका पाउँदा बेच्न थाल्छन्, बिक्री चाप बढ्छ। यसले मूल्यलाई माथि जानबाट रोक्न सक्छ। यस्तो क्षेत्र रेसिस्टेन्सका रूपमा देखिन्छ।

सपोर्ट तोडियो भने के हुन्छ ?
यदि शेयरको मूल्य सपोर्टभन्दा तल बलियो कारोबारसहित झर्छ भने त्यसलाई कमजोरीको संकेत मान्न सकिन्छ। यसको अर्थ त्यो मूल्य क्षेत्रमा पहिले जस्तो खरिदकर्ता बलिया रहेनन् भन्ने हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा मूल्य अझ तल अर्को सपोर्ट खोज्न जान सक्छ।

रेसिस्टेन्स तोडियो भने के हुन्छ ?
यदि शेयरको मूल्य रेसिस्टेन्सभन्दा माथि बलियो कारोबारसहित टिक्छ भने त्यसलाई सकारात्मक संकेत मानिन्छ। यसको अर्थ बिक्री चापलाई खरिदकर्ताले जितेका छन् भन्ने हुन सक्छ। त्यसपछि पहिलेको रेसिस्टेन्स नयाँ सपोर्ट बन्न सक्ने सम्भावना पनि हुन्छ।

तर सपोर्ट र रेसिस्टेन्सलाई १०० प्रतिशत सही संकेतका रूपमा बुझ्नु हुँदैन। बजारमा झूटा ब्रेकआउट र झूटा ब्रेकडाउन पनि हुन्छन्। कहिलेकाहीँ शेयर रेसिस्टेन्स माथि गएको जस्तो देखिन्छ तर केही समयपछि फेरि तल झर्छ। त्यस्तै सपोर्ट तोडिएको जस्तो देखिए पनि पछि मूल्य फेरि माथि फर्किन सक्छ। त्यसैले केवल लाइन हेरेर निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ।

सपोर्ट र रेसिस्टेन्स प्रयोग गर्दा कारोबार रकम अर्थात् भोलुम पनि हेर्नुपर्छ। रेसिस्टेन्स माथि जाँदा भोलुम बलियो छ भने ब्रेकआउटलाई अलि विश्वासिलो मान्न सकिन्छ। तर मूल्य माथि गएको छ, भोलुम कमजोर छ भने त्यो चाल टिकाउ नहुन सक्छ। त्यस्तै सपोर्ट तोड्दा ठूलो भोलुम आयो भने बिक्री चाप बलियो छ भन्ने संकेत हुन सक्छ।

नयाँ लगानीकर्ताले सपोर्टमा अन्धाधुन्ध किन्नु र रेसिस्टेन्समा अन्धाधुन्ध बेच्नु हुँदैन। सपोर्टमा मूल्य आइपुग्दा कम्पनीको अवस्था, बजारको माहोल, भोलुम र जोखिम क्षमता हेरेर मात्र निर्णय गर्नुपर्छ। रेसिस्टेन्स नजिक पुगेको शेयर बेच्ने कि होल्ड गर्ने भन्ने निर्णय पनि आफ्नो लक्ष्य र कम्पनीको आधारभूत अवस्थासँग जोडेर गर्नुपर्छ।

सपोर्ट र रेसिस्टेन्स छोटो अवधिको ट्रेडिङमा बढी प्रयोग गरिन्छ। दीर्घकालीन लगानीकर्ताका लागि कम्पनीको वित्तीय अवस्था, व्यवसाय, नाफा, ऋण, लाभांश क्षमता र व्यवस्थापन अझ महत्वपूर्ण हुन्छन्। राम्रो कम्पनीको शेयर पनि छोटो अवधिमा सपोर्ट तोड्न सक्छ, र कमजोर कम्पनीको शेयर पनि केही समय रेसिस्टेन्स तोडेर बढ्न सक्छ।

सजिलो भाषामा भन्नुपर्दा, सपोर्ट भनेको मूल्य तल जाँदा अडिने सम्भावित क्षेत्र हो, र रेसिस्टेन्स भनेको मूल्य माथि जाँदा रोकिने सम्भावित क्षेत्र हो। यी दुवैले बजारमा खरिदकर्ता र बिक्रीकर्ताको मनोविज्ञान देखाउँछन्। तर यी भविष्य बताउने जादुई सूत्र होइनन्, केवल निर्णय लिन सहयोग गर्ने संकेतहरू हुन्।